Khi viết chương này, tôi vừa mới kết thúc một buổi tối đặc biệt với Ruby – con gái sáu tuổi của tôi. Chúng tôi ngồi ăn tối, tôi kể lại câu chuyện Bạch Tuyết mà con yêu thích, nhưng lần này với một bài học hoàn toàn khác.
Trước kia, khi còn làm việc ở Công an Thành phố Hồ Chí Minh, mỗi năm cơ quan tôi đều tổ chức diễn tập chống khủng bố. Chúng tôi xây dựng kịch bản, lên phương án, rồi tập luyện từng tình huống rất chi tiết. Mục đích rất đơn giản: khi sự việc thật sự xảy ra, chúng tôi không hoảng loạn mà biết chính xác phải làm gì.
Nhiều năm sau, khi đã rời khỏi công an để trở thành cố vấn tài chính và huấn luyện giao tiếp, tôi nhận ra nguyên tắc diễn tập này vẫn luôn hữu ích – không chỉ trong công việc, mà còn trong cách chúng ta đối mặt với cảm xúc mỗi ngày.
Câu chuyện về Ruby và quả táo độc
Ruby hay tức giận. Bạn bè trêu chọc – “Ruby xấu quá”, “Ruby lùn quá”, “Ruby học dở” – và con tức giận ngay. Tối hôm qua, thay vì nói với con “đừng giận nữa” – một lời khuyên vô ích mà không đứa trẻ sáu tuổi nào làm được – tôi quyết định diễn tập cùng con.
“Con ơi, con còn nhớ câu chuyện Bạch Tuyết không?”
Ruby gật đầu, mắt sáng lên.
“Bà phù thủy tà ác đưa cho Bạch Tuyết quả táo độc. Khi Bạch Tuyết cắn một miếng, công chúa ngã xuống như chết. Vậy nếu Bạch Tuyết không cắn quả táo đó thì sao?”
“Thì Bạch Tuyết sẽ không bị ngủ say! Bạch Tuyết sẽ vẫn khỏe mạnh!”
“Đúng rồi,” tôi mỉm cười. “Vậy khi bạn trong lớp trêu chọc con – ‘Ruby xấu quá’, ‘Ruby học dở’ – bạn ấy đang đưa cho con một quả táo độc. Nếu con nghe vào và tức giận, giống như con cắn quả táo đó, con sẽ ‘ngã xuống’ vì cảm xúc. Còn nếu con không cắn quả táo độc thì sao?”
Mắt Ruby sáng bừng: “Thì con vẫn khỏe mạnh! Và bạn ấy sẽ tức vì không cho được con ăn quả táo!”
Hai mẹ con chúng tôi bắt đầu diễn tập ngay. Tôi đóng vai “bạn xấu trong lớp”, liên tục đưa những quả táo độc:
“Ruby xấu quá!”
“Ruby lùn quá!”
“Ruby học dở lắm!”
Ruby ngồi thản nhiên, lắc đầu nhẹ như thể từ chối những quả táo, rồi tiếp tục vẽ tranh. Con làm rất tốt.
Nhưng chỉ mười phút sau, thực tế đã kiểm tra bài học của chúng tôi.
Ruby nhờ bà Cúc – người giúp việc – chặt dừa. Bà Cúc đang bận nên không chặt ngay, giọng hơi gắt. Ruby nằm gào khóc.
Tôi bước tới, ngồi xuống bên con, nhẹ nhàng hỏi: “Ruby à… con vừa cắn quả táo độc của bà Cúc à?”
Con bỗng im lặng. Mắt con mở to. Rồi con ngừng khóc, lau nước mắt: “Con… con vừa cắn quả táo rồi.”
“Vậy bây giờ con muốn làm gì?”
“Con muốn nhổ nó ra!”
Và con đã làm được. Con ngừng khóc, đứng dậy, và đi chơi điều khác.
Ý tưởng lớn:
Mỗi ngày, người khác sẽ cố gắng đưa cho bạn những quả táo độc: lời chê bai, sự từ chối mang tính cá nhân, thái độ thiếu tôn trọng. Nhưng bạn luôn có quyền từ chối cắn quả táo đó. Khi bạn diễn tập trước cách nhận ra và từ chối những quả táo độc, bạn giữ được sự tỉnh táo trong mọi tình huống.
Nhưng một tuần sau, Ruby hỏi tôi một câu rất sâu sắc
“Mẹ ơi, nhưng nếu Bạch Tuyết không cắn táo độc thì làm sao gặp được hoàng tử?”
Tôi ngẩng đầu lên, nhìn con. Ruby đúng là đúng. Trong truyện cổ tích, nếu Bạch Tuyết không cắn quả táo độc, công chúa sẽ không nằm trong quan tài pha lê, hoàng tử sẽ không tìm thấy để hôn thức tỉnh cô.
Vậy đôi khi chúng ta có cần “cắn quả táo độc” để đến được điều tốt đẹp?
Tôi ngồi xuống bên con và nói: “Con biết không, mẹ vừa nhận ra có hai loại táo trong cuộc sống.”
Loại thứ nhất: Táo độc
Đây là những cảm xúc tiêu cực mà người khác cố gắng đưa cho bạn: lời chê bai không xây dựng, thái độ khinh thường, sự từ chối mang tính cá nhân. Những quả táo này không đưa bạn đến đâu cả – nó chỉ làm bạn “ngủ say” trong vòng xoáy tiêu cực, lãng phí năng lượng.
Với loại táo này: hãy từ chối cắn.
Loại thứ hai: Táo đắng
Đây là những thử thách thật sự mà cuộc sống đưa cho bạn: một dự án khó buộc bạn phải học kỹ năng mới, một mối quan hệ đòi hỏi bạn phải trưởng thành, một thất bại ép bạn phải thay đổi tư duy. Nó đắng, nó khó, nhưng nó dạy bạn điều gì đó.
Với loại táo này: hãy dũng cảm cắn nó.
Tôi giải thích cho Ruby: “Bạch Tuyết gặp được hoàng tử không phải vì cô tức giận với bà phù thủy hay buồn bã vì lời nói của người khác. Cô gặp được hoàng tử vì cô đã trải qua thử thách thật sự – phải rời bỏ cung điện, phải sống với bảy chú lùn, phải học cách kiên nhẫn. Đó là những quả táo đắng mà cuộc sống đưa cho cô, và cô đã dũng cảm cắn chúng.”
Câu hỏi quan trọng: Làm sao phân biệt hai loại táo?
Trong công việc cố vấn tài chính và huấn luyện giao tiếp, tôi gặp rất nhiều người nhầm lẫn hai loại táo này. Họ “cắn” những quả táo độc – tức giận vì lời phê bình không xây dựng, chán nản vì thái độ của khách hàng – nhưng lại từ chối những quả táo đắng – ngại học kỹ năng mới, sợ thử thách lớn hơn.
Tôi dạy họ một câu hỏi đơn giản:
“Quả táo này đưa tôi đến đâu?”
Nếu nó chỉ khiến bạn tức giận, chán nản, mất năng lượng mà không dạy bạn điều gì → Đó là táo độc. Từ chối nó.
Nếu nó khó khăn, đắng cay, nhưng ép bạn phải học hỏi, thay đổi, trưởng thành → Đó là táo đắng. Hãy dũng cảm cắn nó.
Ví dụ thực tế từ công việc của tôi
Một khách hàng doanh nghiệp từ chối hợp đồng bảo hiểm với thái độ khinh thường: “Bảo hiểm là lừa đảo, em về đi!” Nếu tôi về nhà tức giận cả ngày, mất ngủ vì câu nói đó → tôi đang cắn táo độc. Thay vào đó, tôi ghi nhận, cảm ơn, và tiếp tục với khách hàng tiếp theo.
Nhưng một khách hàng khác từ chối và nói: “Em trình bày chưa rõ ràng về lợi ích dài hạn, anh chưa hiểu tại sao phải mua.” Điều này buộc tôi phải học cách trình bày tốt hơn, tìm hiểu sâu hơn về nhu cầu khách hàng → đây là táo đắng. Tôi cắn nó, học từ nó, và trở nên giỏi hơn.
Khi lần đầu đứng trước 100 người để đào tạo, tôi vẫn hồi hộp. Có tiếng nói nhỏ trong đầu tôi thì thầm: “ Mình có làm được không? Minh không đủ giỏi đâu” → đó là táo độc của sự sợ hãi. Tôi từ chối cắn nó.
Nhưng thử thách thật sự của buổi huấn luyện đó – phải chuẩn bị kỹ lưỡng, phải luyện tập nhiều giờ, phải đối mặt với lo lắng để bước lên sân khấu → đó là táo đắng. Tôi đã cắn nó, và từ đó tôi trở thành người huấn luyện tự tin hơn.
Vậy nên hãy diễn tập cả hai
Tôi dạy Ruby – và tôi cũng tự nhắc mình mỗi ngày – hai bài tập:
Bài tập 1: Diễn tập từ chối táo độc
Mỗi sáng, nghĩ trước những “táo độc” có thể xuất hiện trong ngày: lời phê bình cá nhân, thái độ thiếu tôn trọng, sự so sánh tiêu cực. Rồi tập câu trả lời: mỉm cười, ghi nhận, và làm tiếp việc của mình.
Bài tập 2: Diễn tập cắn táo đắng
Nghĩ trước những thử thách khó khăn trong ngày: cuộc họp căng thẳng, dự án vượt khả năng, kỹ năng chưa thành thạo. Rồi tự hỏi: “Quả táo này sẽ dạy tôi điều gì?” Và chuẩn bị tinh thần để cắn nó.
Kết thúc câu chuyện với Ruby
Tối hôm đó, sau khi chúng tôi nói chuyện về hai loại táo, Ruby nói với tôi: “Mẹ ơi, vậy ngày mai ở trường, nếu bạn chọc con thì đó là táo độc. Nhưng nếu cô giáo cho bài toán khó thì đó là táo đắng à?”
“Đúng rồi con.”
“Vậy con sẽ không cắn táo độc. Nhưng con sẽ cắn táo đắng!”
Tôi ôm con thật chặt. Một đứa trẻ sáu tuổi vừa hiểu được bài học mà nhiều người trưởng thành mất cả đời mới nhận ra.
Vậy tôi khuyên bạn:
Mỗi sáng khi thức dậy, hãy tự hỏi:
“Hôm nay tôi sẽ gặp những quả táo nào? Táo nào là táo độc? Táo nào là táo đắng?”
Rồi diễn tập: Từ chối táo độc một cách lịch sự. Nhưng hãy dũng cảm với táo đắng.
Bạch Tuyết gặp được hoàng tử không phải vì cô tức giận hay suy sụp. Cô gặp được hoàng tử vì cô đã trải qua thử thách, học cách sống mạnh mẽ, và kiên nhẫn chờ đợi đúng thời điểm.
Từ chối táo độc. Nhưng hãy dũng cảm cắn táo đắng.
Vì chỉ có táo đắng mới dẫn bạn đến “hoàng tử” của riêng bạn – dù đó là sự nghiệp thành công, mối quan hệ hạnh phúc, hay phiên bản tốt nhất của chính mình.